Ervaringen met een Warmtepomp

Van het gas af met een warmtepomp

door Paul Schlotter, 7 februari 2018/ update per 21 februari

Inleiding
Op de bijeenkomst over “Van het Gas af” van 2 november 2017 heeft Paul Schlotter – secretaris van het VwE-bestuur – een en ander verteld over het z.g. DWA-rapport, opgesteld in opdracht van o.a. Vogelwijk Energie(k). De voor ons belangrijke onderzoeksvraag was wat er in het type woningen van Vogelwijk – oudbouw uit de eerste helft van de 20e eeuw, veelal grondgebonden eengezinswoningen – zou moeten gebeuren om te kunnen verwarmen met nu bekende alternatieven voor aardgas, dus met lage(re) temperatuur oplossingen als warmtepomp, duurzame warmtenet e.d. Kenmerk van dat soort duurzame vormen van verwarming van de woning is dat de temperatuur in het verwarmingssysteem (leidingen en radiatoren) lager is dan bij een CV-ketel. Een CV-ketel werkte vroeger met temperaturen van 90°C, tegenwoordig meestal met 70 a 80°C. Het rapport heeft twee scenario’s onderzocht, met resp 40°C en met 70°C aanvoertemperatuur.
De benadering in het rapport is conservatief; er is bijvoorbeeld uitgegaan van -10°C als reële minimum buitentemperatuur waarbij het binnen in de woning comfortabel warm moet kunnen zijn. Ook is aangenomen dat de dimensionering van de bestaande radiatoren in de woning overeenkomt met het benodigde warmteafgiftevermogen bij een CV-temperatuur van 90°C. Als er dan geen 90°C afkoelend naar 70°C door de radiator stroomt, maar slecht 40°C afkoelend naar 20°C, resteert slechts 16% afgiftecapaciteit.
Het rapport constateert dat er in het scenario 40°C dus heel veel geïsoleerd moet worden en bovendien nog flink extra afgiftecapaciteit aangebracht in de vorm van bijv. vloerverwarming. Dat leidt tot hoge extra kosten.

Van diverse kanten is toen al opgemerkt dat de werkelijkheid waarschijnlijk gunstiger is, en dat er dus minder aangepast hoeft te worden in de woning (minder kosten).

Aangezien ik mede initiator was van het DWA-rapport vanuit de wens om goed inzicht te krijgen in de gevolgen van LT-verwarming voor de bewoners van o.a. de Vogelwijk, wilde ik graag meer klaarheid hierin. Daarom heb ik mijn ervaringen opgeschreven. Ik had geen specifieke doelgroep voor ogen. Ik veronderstel wel een zekere basiskennis van Warmtepompen, zoals bijv elders op deze website is beschreven.

Ik was in de gelegenheid om in mijn matig geïsoleerde woning een warmtepomp te laten plaatsen en dus zelf aan het experimenteren te gaan. Alleen de gebruikelijke isolatiemaatregelen (overal isolatieglas, dak- en vloerisolatie) zijn uitgevoerd, d.w.z. een dikke label “D”; mijn jaarlijks gasverbruik was ca 2000 m3;. Dat zou dus volgens het rapport niet goed gaan met een warmtepomp (hierna WP genaamd). Om een warmtepomp in te kunnen zetten wordt vaak gezegd dat het gasverbruik maximaal 1500 m3 zou moeten zijn. Ik wilde graag weten of er bij mij problemen met het comfort zouden ontstaan en waar en hoe dat dan zou gebeuren.

Wat heb ik gedaan
Ik heb een 10 kW lucht-water Warmtepomp type Loria 6010 aangeschaft. Dit is een grote WP die ook kan blijven werken bij heel lage temperaturen en bovendien is uitgerust met een extra elektrisch verwarmingselement van 3kW dat in extreme gevallen kan bijspringen.
Deze WP is nu ruim 2 maanden operationeel. De CV-ketel wordt sindsdien niet meer gebruikt voor ruimteverwarming, alleen voor tapwater. Ik ben dus Van-het-gas-af (voor de verwarming dan, maar dat is het grootste gedeelte).
Sinds ruim 6 weken is ook een warmtemeter (meet de hoeveelheid warmte die op ieder moment de woning in wordt gestuurd) aangesloten, zodat ik van alles in detail (per minuut) kan meten: de hoeveelheid warmte die door de WP wordt geproduceerd, het door de WP opgenomen vermogen, het vermogen voor de 3kW bijverwarming, temperaturen op allerlei plaatsen in de woning en in het verwarmingssysteem, etc. In die periode hebben de per dag gemiddelde buitentemperaturen gelegen tussen de 0 en +12°C. Sommige dagdelen waren iets kouder (uitschieter de nacht van 7 februari: -4°C). De voor een warmtepomp “gunstiger” dagen (d.w.z. met hoger rendement) met een hogere buitentemperatuur tussen de 10 en 18°C hebben we in die periode niet gehad.

Wat wil ik weten
Ik heb een veelheid van vragen:

– kan ik mijn huis wel lekker warm krijgen, of moet ik toch nog iets extra;’s doen?
– hoe is de beleving; kan (of moet ik zelfs) de WP en de CV-installatie inregelen?
– hoe verhoudt verwarmen met WP en LT zich tot verwarmen met gas-ketel en iets hogere temperatuur? Het stookgedrag is anders (geen of minder nachtverlaging) en wat betekent dat voor de hoeveelheid verstookte energie?
– hoe zit het met kosten, worden die lager of niet?
Wordt het wel lekker warm
Dit is natuurlijk de primaire vraag, gezien het DWA-rapport dat stelt dat het niet kan in mijn situatie met een niet meer dan redelijk geïsoleerde woning en gewoon radiatoren. Tot nog toe gaat het prima, zelfs in de “koudste nacht sinds zes jaar” van 7 februari, bij mij -5,2 °C rond 7:30.
Dat het prima gaat wil zeggen dat
– de woonkamer altijd goed en comfortabel te verwarmen is, zelfs sinds ik een paar weken geleden één radiator in de woonkamer helemaal heb uitgezet in de hoop dat er daardoor boven wat meer warmte komt. Warmteafgifte capaciteit is in de woonkamer kennelijk niet een probleem.
– De studeerkamer op de 1e verdieping krijg ik niet goed warm. Maar dat was ook al zo nadat de afgiftetemperatuur van de CV-ketel een jaar of zo geleden verlaagd was. Die kamer moet duidelijk beter geïsoleerd worden of een betere radiator krijgen. Ik heb spouwmuurisolatie in gang gezet en ben wat aan het experimenteren met zelfgemaakte boosterventilatortjes (doet niet veel).

Deze WP heeft een zg. Weer Afhankelijke Regeling (WAR). Die zorgt ervoor dat de watertemperatuur afhankelijk is van de temperatuur buiten. Daardoor is vanmorgen 7 februari, bij -5°C buiten, de watertemperatuur bijna 50°C. Dat komt aardig in de buurt van een (geknepen) gas-ketel. De watertemperatuur kan waarschijnlijk wat lager door een instelling van de WP aan te passen. Dat komt het rendement ten goede. De temperatuur van het water uit de warmtepomp is overigens circa 40°C bij een buitentemperatuur van +5.

Vergelijken met stoken op gas
Een andere vraag is: verbruik ik meer energie met de WP dan met gas, bijvoorbeeld door geen/minder nachtverlaging toe te passen (men zegt dat een WP moeite heeft met het in de ochtend weer opwarmen), of omdat het gemis van een lekkere warme radiator tot een behoefte aan hogere ruimte- temperatuur leidt.

Aangezien ik van de slimme meter lange meetreeksen heb met gasverbruik in de laatste jaren, kan ik mijn energie(gas)verbruik goed vergelijken met het energie(elektriciteits)­verbruik voor de WP. Ik weet hoeveel m3 gas ik verstookte per dag in het verleden, en dus hoeveel kWh energie (a 9 kWh per m3 gas), en ik weet hoe koud het was op ieder van die dagen.
Door gasverbruik om te zetten in kWh (gerekend met 9 kWh/m3) kan ik het warmteverbruik van de WP goed vergelijken met het verbruik van de gasketel bij eenzelfde buitentemperatuur. Aangezien de buitentemperatuur niet de enige factor is die bepaalt hoeveel je woning afkoelt (ook wind en zonne-instraling), is de verhouding niet heel precies, maar wel voldoende voor een inschatting. En die schatting geeft aan dat er ongeveer evenveel energie nodig is om het huis warm te houden. Omdat een warmtepomp een groot deel van zijn energie haalt uit de buitenlucht, is de hoeveelheid opgenomen energie wel veel kleiner.

De stookkosten zijn weliswaar lager, maar de investering van de WP haal ik er nog niet snel uit. Dat wordt straks waarschijnlijk wel beter, wanneer gas duurder wordt t.o.v. elektriciteit.

Het belangrijkste verschil is natuurlijk dat ik voor verwarmen nu CO2-neutraal ben, mede dankzij mijn groene stroom. Daarvoor doe je het.

Nachtverlaging
Nachtverlaging is het een paar graden lager zetten van de thermostaat in de nacht. Vaak wordt gezegd dat dat niet zinnig is bij gebruik van een warmtepomp. Ik heb aan dit onderwerp een aparte pagina gewijd.

Grote of kleine warmtepomp
Ik heb een grote warmtepomp (10kW) aangeschaft. Zou ik die voor iedereen aan bevelen? Mijn keuze voor deze grote warmtepomp was gebaseerd op mijn wens om eens “aan den lijve” te ondervinden om de hele winter te verwarmen met alleen een warmtepomp. De meeste kleinere warmtepompen, al of niet hybride, werken niet bij temperaturen onder de 4 of 5 graden. Daaronder moet de CV-ketel het doen. De warmtepomp neemt dan niet de hele koude dagen voor zijn rekening, maar over een heel stookseizoen wordt toch wel veel gas bespaard. Een kleinere warmtepomp is veel goedkoper, de subsidie van het rijk (ISDE) is bijna evenveel als op mijn warmtepomp. Financieel is een kleine warmtepomp gunstiger, Naarmate de warmtepompen verder ontwikkeld worden, goedkoper worden en tevens het gas duurder wordt, gaat dat plaatje er anders uit zien.

Als CO2 besparing en “van het gas af” belangrijker gevonden wordt dan financiële besparing heeft een grote warmtepomp voordelen.